Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma arasındaki farklar

Boşanma davası iki biçimde yürütülebilir. Eşler boşanma ve sonuçları üzerinde anlaşmışsa dava anlaşmalı olarak, anlaşma yoksa bir tarafın diğerine karşı açtığı çekişmeli dava olarak görülür. İki yol arasındaki fark yalnızca sürede değil; ispat yükünde, kusurun rolünde ve dava sonrasında nelerin değiştirilebileceğinde de ortaya çıkar.

Anlaşmalı boşanma

Anlaşmalı boşanma için üç koşul aranır. Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır; eşler mahkemeye birlikte başvurmalı ya da biri diğerinin açtığı davayı kabul etmelidir; hakim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu konusunda tarafların hazırladığı düzenlemeyi uygun bulmalıdır.

Bu düzenleme uygulamada boşanma protokolü olarak adlandırılır. Protokolde çocukların velayeti, velayeti almayan tarafla kişisel ilişkinin nasıl kurulacağı, iştirak nafakası, taraflardan biri için yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat, ev eşyalarının ve varsa taşınmazların paylaşımı yer alır. Hakim, tarafların ve çocukların yararını gözeterek protokolde değişiklik yapabilir; değişiklik taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilir.

Anlaşmalı boşanma çoğu zaman tek duruşmada sonuçlanır. Ancak duruşmada taraflardan biri anlaşmadan vazgeçer ya da protokolü kabul etmezse dava anlaşmalı olarak sürdürülemez; davacı, davasını genel boşanma sebebine dayalı çekişmeli dava olarak sürdürebilir ve bu durumda kusur ile deliller yeniden ele alınır.

Çekişmeli boşanma

Çekişmeli boşanma davası, kanunda sayılan bir sebebe dayanmak zorundadır. En sık başvurulan sebep, evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmasıdır. Bunun yanında zina, hayata kast, pek kötü ya da onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığı özel boşanma sebepleridir.

Çekişmeli davada davacı, boşanma sebebini ve karşı tarafın kusurunu ispat etmek zorundadır. Tanık beyanları, yazışmalar, sosyal inceleme raporu ve gerektiğinde sağlık kayıtları delil olarak kullanılır. Dava dilekçeler aşaması, ön inceleme, tahkikat ve karar aşamalarından geçer; süresi mahkemenin iş yüküne ve delillerin toplanma hızına göre değişir.

Kusur neyi etkiler

Kusur, boşanmanın mali sonuçlarını doğrudan belirler. Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan tarafa ancak kusuru daha ağır olmamak koşuluyla verilir. Maddi tazminat, mevcut ya da beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu tarafın hakkıdır; manevi tazminat ise kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf için söz konusudur. Velayet ise kusura göre değil, çocuğun üstün yararına göre belirlenir; kusurlu eş de çocuğun yararı gerektiriyorsa velayeti alabilir.

Dava sonrasında neler değişebilir

Boşanma kararı kesinleştikten sonra nafaka, tarafların mali durumlarındaki değişikliğe göre ayrı bir davayla artırılabilir, azaltılabilir ya da kaldırılabilir. Velayet, çocuğun yararı gerektiriyorsa değiştirilebilir. Buna karşılık protokolde ya da kararda yer alan tazminat ve mal paylaşımı hükümleri kesinleşir ve yeniden açılamaz. Mal rejiminin tasfiyesi protokolde düzenlenmemişse boşanma kesinleştikten sonra ayrı bir davayla istenir.